Μετάβαση στο περιεχόμενο
ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΤΝ ΚΥΠΡΟΥ

Γλωσσάρι

Οι βασικοί όροι με απλά λόγια

Σύντομες εξηγήσεις, χωρίς τεχνική ορολογία, για τους όρους που χρησιμοποιούνται στον ιστότοπο, με καθημερινά παραδείγματα και τους ελληνικούς και αγγλικούς όρους δίπλα δίπλα.

Βρέθηκαν 26 όροι

Υποδομές

Κυρίαρχη υπολογιστική ισχύς

Sovereign compute

Σε αυτόν τον ιστότοπο, υπολογιστική ισχύς της οποίας η πρόσβαση, η λειτουργία και η διαχείριση των δεδομένων βρίσκονται υπό ουσιαστικό κυπριακό έλεγχο. Η ιδιοκτησία, η τοποθεσία, η νομική δικαιοδοσία και η εξάρτηση από ξένους προμηθευτές είναι χωριστά ζητήματα, επομένως ένας διακομιστής στην Κύπρο είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας.

Παράδειγμα

Ένα κυβερνητικό τμήμα που επιλέγει υπηρεσία νέφους εξετάζει ποιος ελέγχει την πρόσβαση, πού γίνεται η επεξεργασία των δεδομένων και αν η υπηρεσία θα συνέχιζε να λειτουργεί αν αποχωρούσε ένας ξένος προμηθευτής.

Ρύθμιση και διακυβέρνηση

Πρόσβαση σε δεδομένα με κανόνες

Governed data access

Κανόνες και έλεγχοι που ορίζουν ποιος μπορεί να χρησιμοποιεί δεδομένα, για ποιον σκοπό, για πόσο χρόνο και με ποιες εγγυήσεις. Τα δεδομένα που κατέχουν δημόσιοι φορείς δεν είναι αυτομάτως ανοικτά ούτε αυτομάτως διαθέσιμα για την εκπαίδευση μοντέλων ΤΝ.

Παράδειγμα

Ερευνητής με έγκριση για μελέτη των χρόνων αναμονής στα νοσοκομεία εργάζεται με περιορισμένο σύνολο δεδομένων σε ασφαλές περιβάλλον. Κάθε πρόσβαση καταγράφεται και το δικαίωμα πρόσβασης λήγει με το τέλος του έργου.

Ρύθμιση και διακυβέρνηση

Διασφάλιση αξιοπιστίας της ΤΝ

AI assurance

Έλεγχος, με βάση στοιχεία, των ισχυρισμών για την απόδοση, τους κινδύνους και τα μέτρα ελέγχου ενός συστήματος ΤΝ, πριν τεθεί σε χρήση και όσο χρησιμοποιείται. Η εξέταση από ανεξάρτητο φορέα ενισχύει την εμπιστοσύνη στα αποτελέσματα.

Παράδειγμα

Πριν ένας δήμος θέσει σε λειτουργία ψηφιακό βοηθό για τους δημότες, ένας ελεγκτής δοκιμάζει αν ο βοηθός επινοεί απαιτήσεις, καταγράφει κάθε αποτυχία και επαναλαμβάνει τις δοκιμές μετά από κάθε ενημέρωση.

Ρύθμιση και διακυβέρνηση

Ρυθμιστικό δοκιμαστήριο

Regulatory sandbox

Εποπτευόμενο πλαίσιο περιορισμένης διάρκειας, στο οποίο ένας οργανισμός που πληροί τις προϋποθέσεις συμμετοχής δοκιμάζει μια καινοτομία με τη ρυθμιστική αρχή, υπό συμφωνημένους όρους. Η συμμετοχή δεν καταργεί τις νομικές υποχρεώσεις ούτε επιτρέπει αυτόματα τη διάθεση στο κοινό.

Παράδειγμα

Μια εταιρεία χρηματοοικονομικής τεχνολογίας στη Λεμεσό εξετάζει αν η δοκιμή που σχεδιάζει εμπίπτει στο πεδίο, στα κριτήρια επιλεξιμότητας και στους όρους αδειοδότησης του ρυθμιστικού δοκιμαστηρίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (CySEC).

Ρύθμιση και διακυβέρνηση

ΤΝ υψηλού αντικτύπου / υψηλού κινδύνου

High-impact / high-risk AI

Ο όρος «υψηλού αντικτύπου» περιγράφει γενικά χρήσεις με σημαντικές συνέπειες για τους ανθρώπους. Ο όρος «υψηλού κινδύνου» είναι συγκεκριμένη ταξινόμηση του Κανονισμού της ΕΕ για την ΤΝ, με βάση τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται ένα σύστημα και νομικά κριτήρια, με εξαιρέσεις.

Παράδειγμα

Σε μια τράπεζα, το σύστημα που αξιολογεί την πιστοληπτική ικανότητα ενός αιτητή δανείου αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τον Κανονισμό σε σχέση με το σύστημα εντοπισμού οικονομικής απάτης, παρόλο που και τα δύο χρησιμοποιούνται στον τραπεζικό τομέα.

Ρύθμιση και διακυβέρνηση

Κανονισμός της ΕΕ για την ΤΝ

EU AI Act

Ο κανονισμός της ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη. Απαγορεύει ορισμένες πρακτικές και θέτει διαφορετικές απαιτήσεις για συγκεκριμένα συστήματα, χρήσεις και μοντέλα γενικού σκοπού. Ποιες υποχρεώσεις ισχύουν και από πότε εξαρτάται από την κατηγορία του συστήματος και τον ρόλο του οργανισμού.

Παράδειγμα

Μια εταιρεία λογισμικού που αναπτύσσει εργαλείο αξιολόγησης βιογραφικών και ένας ξενοδοχειακός όμιλος που το χρησιμοποιεί για να ταξινομεί αιτήσεις εργασίας μπορεί να έχουν διαφορετικές ευθύνες βάσει του Κανονισμού.

Υποδομές

Περιβάλλον δοκιμών

Testbed

Εγκατάσταση ή περιβάλλον για τη δοκιμή μιας τεχνολογίας σε καθορισμένες, ρεαλιστικές συνθήκες. Μπορεί να συνδυάζει εξοπλισμό, προσομοίωση και ελεγχόμενα δεδομένα. Κύριος σκοπός του είναι ο τεχνικός έλεγχος, και σε αυτό διαφέρει από ένα ρυθμιστικό δοκιμαστήριο.

Παράδειγμα

Ένα ρομπότ διανομής δοκιμάζεται ανάμεσα σε εμπόδια και ανθρώπους σε ελεγχόμενο χώρο, πριν δοκιμαστεί σε πραγματικό χώρο εργασίας.

Τα βασικά της ΤΝ

Τολμηρό ερευνητικό εγχείρημα

Moonshot

Φιλόδοξη ερευνητική προσπάθεια με σημαντική πιθανότητα αποτυχίας και δυνητικά μεγάλο όφελος. Όταν μια τέτοια έρευνα χαρακτηρίζεται «υψηλού κινδύνου», εννοείται αυτή η πιθανότητα αποτυχίας, που είναι άσχετη με τις κατηγορίες κινδύνου του Κανονισμού της ΕΕ για την ΤΝ.

Παράδειγμα

Μια πανεπιστημιακή ομάδα δοκιμάζει νέο τρόπο μάθησης της ΤΝ από πολύ λίγα δεδομένα, με προκαθορισμένα ορόσημα για να ελέγχει αν η προσέγγιση αποδίδει.

Τα βασικά της ΤΝ

Εγγραμματισμός στην ΤΝ

AI literacy

Οι γνώσεις και η κρίση που χρειάζονται για τη συνετή χρήση της ΤΝ: αναγνώριση των ορίων της, έλεγχος των αποτελεσμάτων της και κατανόηση των επιπτώσεών της στους ανθρώπους.

Παράδειγμα

Μια καθηγήτρια μέσης εκπαίδευσης ελέγχει μια σύνοψη που δημιούργησε η ΤΝ με βάση την αρχική πηγή και δεν εισάγει στο εργαλείο προσωπικά στοιχεία μαθητών.

Τα βασικά της ΤΝ

Ρομποτική

Robotics

Μηχανές που αντιλαμβάνονται ή δρουν στον φυσικό κόσμο. Ορισμένες ακολουθούν σταθερές οδηγίες, ενώ άλλες χρησιμοποιούν ΤΝ για να ερμηνεύουν το περιβάλλον τους και να αποφασίζουν τι θα κάνουν.

Παράδειγμα

Ένα ρομπότ αποθήκης μπορεί να χρησιμοποιεί ΤΝ για να κινείται ανάμεσα στα ράφια, ενώ ο μηχανισμός ανύψωσής του ακολουθεί προγραμματισμένους κανόνες.

Ρύθμιση και διακυβέρνηση

Κυβερνοασφάλεια

Cybersecurity

Η προστασία ψηφιακών συστημάτων, υπηρεσιών και πληροφοριών από διακοπή λειτουργίας, μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση και κατάχρηση. Η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει όσους προστατεύουν τα συστήματα, αλλά μπορεί και να δημιουργήσει νέες ευπάθειες, γι’ αυτό τα βασικά μέτρα ασφάλειας και η δυνατότητα ανάκαμψης μετά από ένα περιστατικό παραμένουν σημαντικά.

Παράδειγμα

Ένα οικογενειακό ξενοδοχείο στην Αγία Νάπα περιορίζει την πρόσβαση στα αρχεία των πελατών, εγκαθιστά έγκαιρα τις ενημερώσεις, παρακολουθεί για ασυνήθιστη δραστηριότητα και δοκιμάζει τα αντίγραφα ασφαλείας του, ώστε να μπορεί να επαναφέρει το σύστημα κρατήσεων μετά από ένα περιστατικό.

Τα βασικά της ΤΝ

Τεχνητή νοημοσύνη

Artificial intelligence

Υπολογιστικά συστήματα που αξιοποιούν τις πληροφορίες που λαμβάνουν για να παράγουν προβλέψεις, περιεχόμενο, προτάσεις ή αποφάσεις. Κάθε σύστημα σχεδιάζεται για συγκεκριμένες εργασίες.

Παράδειγμα

Μια υπηρεσία ηλεκτρονικού ταχυδρομείου χαρακτηρίζει ένα εισερχόμενο μήνυμα ως πιθανό ανεπιθύμητο και το μεταφέρει έξω από τα εισερχόμενα.

Τα βασικά της ΤΝ

Παραγωγική ΤΝ

Generative AI

ΤΝ που δημιουργεί νέο περιεχόμενο, όπως κείμενο, εικόνες, ήχο ή κώδικα, με βάση μοτίβα που έμαθε κατά την εκπαίδευσή της.

Παράδειγμα

Ο ιδιοκτήτης ενός ξενώνα στην Πάφο χρησιμοποιεί εργαλείο ΤΝ για να συντάξει μήνυμα καλωσορίσματος προς τους επισκέπτες και το διαβάζει προσεκτικά πριν το στείλει.

Τα βασικά της ΤΝ

Μοντέλο ΤΝ

AI model

Το μέρος ενός συστήματος ΤΝ που έχει μάθει από δεδομένα και μετατρέπει τις εισόδους σε αποτελέσματα. Ένα μοντέλο θεμελίωσης εκπαιδεύεται σε ευρύ φάσμα δεδομένων, ώστε να προσαρμόζεται σε πολλές εργασίες. Ο δείκτης για τα μοντέλα ΤΝ που αναπτύχθηκαν στην Κύπρο αφορά την ανάπτυξη μοντέλων, που είναι διαφορετική ικανότητα από τη χρήση μοντέλου που αναπτύχθηκε αλλού.

Παράδειγμα

Ένα ηλεκτρονικό κατάστημα στη Λευκωσία χρησιμοποιεί μοντέλο που αναπτύχθηκε στο εξωτερικό για να απαντά σε ερωτήσεις πελατών για τα προϊόντα του.

Τα βασικά της ΤΝ

Μεγάλο γλωσσικό μοντέλο

Large language model

Μοντέλο ΤΝ που έχει εκπαιδευτεί με μεγάλο όγκο γραπτού λόγου, ώστε να παράγει και να επεξεργάζεται κείμενο. Τα chatbot είναι μια συνηθισμένη εφαρμογή του.

Παράδειγμα

Δημόσιος υπάλληλος ζητά από ένα chatbot να συνοψίσει ένα μακροσκελές έγγραφο δημόσιας διαβούλευσης και έπειτα ελέγχει τη σύνοψη με βάση το πρωτότυπο.

Τα βασικά της ΤΝ

Ψευδής παραγωγή περιεχομένου

Hallucination

Απάντηση ΤΝ που ακούγεται πειστική αλλά είναι λανθασμένη ή δεν στηρίζεται σε καμία πηγή. Μπορεί να περιέχει επινοημένα γεγονότα, παραθέματα ή παραπομπές.

Παράδειγμα

Όταν του ζητούν μελέτες για τον τουρισμό στην Κύπρο, ένα chatbot δίνει πειστικό τίτλο και σύνδεσμο για μια έκθεση που δεν υπάρχει.

Υποδομές

Υπολογιστική ισχύς

Compute

Οι υπολογιστικοί πόροι που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση και τη λειτουργία της ΤΝ: επεξεργαστές, μνήμη και ο χρόνος λειτουργίας τους. Εκτός από τον αριθμό των μηχανημάτων, σημασία έχουν η πρόσβαση, ο τύπος του εξοπλισμού και το κόστος.

Παράδειγμα

Μια πανεπιστημιακή ερευνητική ομάδα υποβάλλει αίτηση για χρόνο σε κοινόχρηστο υπερυπολογιστή, αντί να αγοράσει δικό της εξοπλισμό.

Υποδομές

GPU / επιταχυντής

GPU / accelerator

Επεξεργαστής που εκτελεί πολλούς υπολογισμούς ταυτόχρονα και γι’ αυτό είναι κατάλληλος για την εκπαίδευση και τη λειτουργία της ΤΝ. Ο αριθμός των GPU δείχνει την ποσότητα του εξοπλισμού, ενώ η απόδοση μπορεί να διαφέρει πολύ από μοντέλο σε μοντέλο.

Παράδειγμα

Δύο υπολογιστικά κέντρα με τον ίδιο αριθμό GPU χρειάζονται διαφορετικό χρόνο για την ίδια εργασία, επειδή το ένα διαθέτει νεότερα μοντέλα.

Υποδομές

Εργοστάσιο ΤΝ

AI Factory

Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που συγκεντρώνει πόρους υπερυπολογιστών και εξειδικευμένη υποστήριξη για την ανάπτυξη ΤΝ. Η λέξη «εργοστάσιο» σημαίνει εδώ κόμβο υπολογιστικών και συναφών υπηρεσιών.

Παράδειγμα

Μια νεοφυής επιχείρηση αξιοποιεί χρόνο στον υπερυπολογιστή ενός τέτοιου κόμβου, με τη συμβουλή των ειδικών του, για να αναπτύξει εφαρμογή ΤΝ.

Υποδομές

Κεραία Εργοστασίου ΤΝ

AI Factory Antenna

Τοπικός κόμβος υποστήριξης που συνδέει ανθρώπους και οργανισμούς με ένα Εργοστάσιο ΤΝ σε άλλη τοποθεσία. Ο υπερυπολογιστής βρίσκεται στο Εργοστάσιο ΤΝ και η Κεραία δίνει στους τοπικούς χρήστες πρόσβαση σε αυτόν.

Παράδειγμα

Τοπικοί ειδικοί βοηθούν μια ερευνητική ομάδα να ετοιμάσει αίτηση για χρόνο σε υπερυπολογιστή άλλης χώρας.

Στατιστικά και μέτρηση

Υιοθέτηση ΤΝ

AI adoption

Πόσο διαδεδομένη είναι στην πράξη η χρήση της ΤΝ. Ο βασικός δείκτης υιοθέτησης σε αυτόν τον ιστότοπο καλύπτει επιχειρήσεις με δέκα ή περισσότερους απασχολούμενους, στους κλάδους που περιλαμβάνει η έρευνα της Eurostat.

Παράδειγμα

Ένας αυτοαπασχολούμενος αρχιτέκτονας στη Λάρνακα χρησιμοποιεί καθημερινά βοηθό ΤΝ, αλλά μένει εκτός του δείκτη, που ξεκινά από τους δέκα απασχολούμενους.

Στατιστικά και μέτρηση

Βασικές ψηφιακές δεξιότητες

Basic digital skills

Η ικανότητα χρήσης ψηφιακών εργαλείων στην καθημερινή ζωή: αναζήτηση πληροφοριών, επικοινωνία, δημιουργία περιεχομένου, ασφάλεια και επίλυση προβλημάτων. Ο δείκτης είναι ευρύτερος από την ικανότητα χρήσης ΤΝ.

Παράδειγμα

Μια συνταξιούχος εκπαιδευτικός στο Παραλίμνι ελέγχει ότι μια ιατρική συμβουλή προέρχεται από αξιόπιστο ιστότοπο και έπειτα στέλνει ένα έγγραφο στην κόρη της, ώστε να μπορεί να το ανοίξει μόνο εκείνη.

Στατιστικά και μέτρηση

Ποσοστιαία μονάδα

Percentage point

Η απλή διαφορά ανάμεσα σε δύο ποσοστά. Με αυτή περιγράφεται συνήθως η απόσταση ανάμεσα σε δύο μερίδια, όπως το ποσοστό των επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν ΤΝ στην Κύπρο και στην ΕΕ.

Παράδειγμα

Αν ένα ποσοστό αυξηθεί από 10% σε 15%, η αύξηση είναι 5 ποσοστιαίες μονάδες ή 50% σε σχετικούς όρους.

Στατιστικά και μέτρηση

Συνολική βαθμολογία

Index score

Βαθμολογία από 0 έως 100 που συνοψίζει επιλεγμένους δείκτες. Κάθε τιμή μετατρέπεται πρώτα σε βαθμολογία δείκτη με βάση τη δημοσιευμένη ζώνη αναφοράς της και οι βαθμολογίες συνδυάζονται έπειτα με δηλωμένους συντελεστές στάθμισης. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από το ποιοι δείκτες περιλαμβάνονται και πώς σταθμίζονται.

Παράδειγμα

Μια ενδεικτική βαθμολογία 40 στα 100 δείχνει πού βρίσκονται συνολικά οι τιμές μέσα στις ζώνες αναφοράς τους. Δεν σημαίνει ότι μια χώρα είναι «40% έτοιμη για την ΤΝ».

Στατιστικά και μέτρηση

Βαθμίδα ποιότητας

Quality tier

Ένδειξη του τρόπου με τον οποίο παράχθηκε ένας αριθμός. Η βαθμίδα A (μετρημένο) δημοσιεύεται από την αρμόδια αρχή, η βαθμίδα B (μοντελοποιημένο) προκύπτει με τεκμηριωμένη μέθοδο και η βαθμίδα C (εκτίμηση) είναι προσέγγιση. Το πόσο πρόσφατα ελέγχθηκε ένας αριθμός φαίνεται χωριστά, από την ημερομηνία ελέγχου.

Παράδειγμα

Μια εκτίμηση βαθμίδας C που ελέγχθηκε την προηγούμενη εβδομάδα παραμένει βαθμίδας C. Η πρόσφατη ημερομηνία ελέγχου δείχνει ότι ο αριθμός είναι επίκαιρος και η βαθμίδα δείχνει ότι πρόκειται για εκτίμηση.

Στατιστικά και μέτρηση

Τελευταία ελεγμένη τιμή

Last reviewed figure

Η πιο πρόσφατη τιμή που ελέγξαμε με βάση την πηγή της και δημοσιεύσαμε. Εμφανίζεται όταν δεν είναι διαθέσιμη αυτόματη ενημέρωση από την πηγή, και η ημερομηνία ελέγχου δείχνει πόσο επίκαιρη είναι.

Παράδειγμα

Όσο η υπηρεσία δεδομένων του εκδότη δεν λειτουργεί, ένα γράφημα συνεχίζει να δείχνει τα αποτελέσματα της έρευνας που ελέγξαμε τελευταία, μαζί με την ημερομηνία του ελέγχου.

Εξηγήσεις και παραδείγματα από το Παρατηρητήριο ΤΝ Κύπρου. Περιγράφουν έννοιες και δεν αποτελούν στατιστικά στοιχεία.